Хальмг Таңһчд түрүн болҗ «Миграционный путь краснозобой казарки» гидг интерактивн һǝǝхүл болҗана. «Жизнь для безопасного полета» (LIFE16 / NAT / BG00847) гидг «LIFE» Европейск комиссин программар җирһлд тохрагдҗах краснозобая казарка гидг шовудыг хадһлхин төлǝ үүлддг нарт-делкǝн төсвǝр «Хар һазр» гидг орн-нутгин йиртмҗин заповедник эн керг-үүлдвриг бүрдǝҗǝнǝ. 2017 җилǝс авн эн төсв җирһлд тохрагдҗана, терүнд 11 орн нутг орлцҗана, ховр болн сǝǝхн эн шовуд тер нутгудын һазрмуд тал нисцхǝнǝ.

Ода Элстд нǝǝмдлҗ авсн ормд эн һǝǝхүл давҗана. Удл уга Хальмг Таңһчар Әрǝсǝн йиртмҗин бǝǝдл харлһна Заллтын герин байрин хургин залд тер һǝǝхүл  үзҗ болхмн. Һǝǝхүл мобильн конструкц кевǝр давулгдҗана, интерактивн болн мультимедийн эв-арһс олзлад, тер шовуд ямаран һазрмудар нисҗ давдгинь үзүлнǝ.

«Хар һазр» гидг заповедникин экологическ гегǝрлтин болн медҗ авлһна туризм делгрүллһнǝ төрмүдǝр үүлддг директорин дарук Татьяны Которован келсǝр, бамб цецгин Фестиваль – 2020 гидг керг-үүлдврин төлǝ эн һǝǝхүл белдв. Элстин лицейин нǝǝмдгч классин сурһульчнр хамгин түрүн тер һǝǝхүлиг хǝлǝв.

«Мана заповедникин орнитолог Геннадий Эрдненов экскурьс давулв. Дǝкǝд сурһульчнр краснозобая казарка шовуд нисǝд давҗ һардг орм одад хǝлǝв. Лицейд сурдг күүкд-көвүд эн шовудын бǝǝдл-җирһлин тускар медҗ авв,  виртуальн кевǝр теднǝ ардас хǝлǝҗ чадв», —  гиҗ Татьяна Чимидовна келҗ өгв. Энүнǝ темдглсǝр, казарка  күүг бийүрн өөрдхүлхш, бинокль болн фотоловушк олзлад, тедниг хǝлǝҗ болхмн.

«Мана орн нутгт краснозобая казарка шовуд Таймыр, Ямал болн Гыдан һазрмудт үр ясна, Хальмг Таңһчд Маныч-Гудило нуурт нисҗ йовад амрна.  Мана таңһчур эдн җилд хойр дǝкҗ хаврар болн намрар нисҗ ирнǝ. Ноябрь сард эн шовуд дǝкн Хальмг Таңһчур нисҗ ирхлǝ, бидн Приютненск гимназин сурһульчнрт эн һǝǝхүл үзлхǝр седҗǝнǝвидн. Бидн эн гимназьла көдлнǝвидн. Терүнǝ хөөн һǝǝхүл хǝрү Элстд үзүлгдх», — гиҗ заповедникин директорин дарук зǝңглв.

Эн учрежденин көдлǝчнр краснозобая казарка гидг шовуд уга болҗ одх гисн ǝǝмшг бǝǝнǝ, тедниг харх кергтǝ гисн сурһмҗ сурһульчнрт өгхин төлǝ җил болһн иим керг-үүлдврмүд бүрдǝнǝ. Театрин Җилд нерǝдǝд, эн җил эдн «Жизнь для безопасного полета» (Life for Safe Flight) гидг эн ховр шовуд харлһна нарт-делкǝн төсвин дөңнгǝр Элстд «Краснозобая казарка – краса Маныча» гидг наадд тǝвлһнǝ таңһчин марһа давулв.

«Хар һазр» заповедник болн эколого-биологическ цутхлңд сурдг күүкд-көвүд  тер марһаг бүрдǝв, терүнд 13 команд орлцла гиҗ урднь «Теегин зǝңг» инетрнет-газет зǝңглсн билǝ. Целинн района Баһ Чонса селǝнǝ Боова Бадмын нертǝ школын команд эн марһанд диилвр бǝрв, Яшкульск района Утта селǝнǝ В.А. Ширяевин нертǝ школ хойрдгч орм эзлв, Көтчнрǝ района Тугтн селǝнǝ Б.Б. Дорджиевин нертǝ школ һурвдгч ормд һарв.

Московск зоопаркин Хуучн һазрт краснозобая казарка шовудыг үзҗ болхмн. «Хар һазр» заповедник эн зоопаркин номин ǝңглǝ көдлнǝ. Московск зоопаркин www.moscowzoo.ru  сайтд тер ховр шовуна тускар соньнар бичǝтǝ. «ХХ зун җилин хойрдгч өрǝлд  краснозобая казарка шовуна то баһрв, тегǝд эн шовун ховр шовудын тоод орв, 1950-гч җилмүдин өрǝлǝс 1970-гч җилмүдин өрǝл күртл, хөрн җилмүдин туршарт эн шовудын то 50 миңһнǝс авн 22–27 миңһн күртл баһрв, 40 процент күртл баһрҗ одв. Өдгǝ цагт эднǝ то батрв, теднǝ то 30–35 миңһн күрнǝ», — гиҗ Московск зоопаркин сайтд бичǝтǝ.

Краснозобая казарка гидг шовуд Әрǝсǝн Таймыр гидг һазрт үр ясна, нармрар болхла үвлздг һазрур ниснǝ гиҗ урднь «Теегин зǝңг» интернет-газетд «Хар һазр» заповедникин директор Батаар Убушаев келҗ өглǝ. Урднь Азербайджан, Иран, Туркмения һазрмудт, Каспий һазрин өмн үзгт үвлздг билǝ. Ода болхла тедн нисдг һазрмудан соляд, Дунай һолын салвру тал нисдг болв. Румыния, Венгрия, Болгария һазрмудт үвлзнǝ.

«Ик кезǝнǝ болхла краснозобая казарка шовуд Египетд, Нил һолын салвруд үвлздг бǝǝҗ, энүнǝ тускар аңхн египетск фреск деер зурата шовудын зургуд үзҗ келҗ болхмн», —  гиҗ Московск зоопаркин сайтд келгдҗǝнǝ.